دانلود مقاله ویژگی های سازمان صنعتی خلاق و نوآور

در جهان صنعتی و فراصنعتی معاصر شتاب فزاینده تحولات به حدی است که علوم ومعارف بشری تقریبا در هر ده سال دوبرابر می شود. در رشته برق این مدت حدود 5 سال ،در رشته الکترونیک حدود 3 سال و در رشته کامپیوتر حدود یک سال برآورد شده است .بدون تردید با گذشت زمان این روند با شتاب بیشتری تداوم خواهدیافت .

جامعه جهانی امروز پیوسته دچار تحول و دستخوش دگرگونی است . برای زیستن درچنین محیط متغیر و بی ثباتی ، مدیریت خلاق ضرورت می یابد. صاحبنظران یکی ازمهمترین و بارزترین ویژگیهای عصر اطلاعاتی و نرم افزاری را که ما هم اکنون در آن به سرمی بریم پیش بینی ناپذیری و عدم رویت روند امور و تحولات آینده می دانند. در این شرایط تنها خلاقیت و نوآوری مدیران است که می تواند حتی از ابهام و عدم وضوح نیزفرصت بسازد و راه را به سوی قله های پیروزی بگشاید.

امروزه تقریبا تمام کشورهای جهان درجهت افزایش بهره وری و بهبود وضعیت اقتصادی درپی خلاقیت و نوآوری هستند و یکی از دلایل عمده اهمیت فزاینده خلاقیت و نوآوری ایجاد رقابت بین کشورهای مختلف درحال توسعه است .

مدیران می توانند بر خلاقیت کارکنان تاثیر بگذارند که نتیجه آن می تواند شرکتی به واقع نوآور باشد که در آن خلاقیت نه تنها به بقاء خود ادامه می دهد بلکه درعمل رشد وبالندگی نیز دارد.

خلاقیت به عنوان یک نیاز عالی بشری در تمام ابعاد زندگی او مطرح است و عبارت از تحولات دامنه دار و جهشی در فکر و اندیشه انسان است .

تعریف خلاقیت

از خلاقیت "CREATIVITY" تعریف های زیادی شده است . برخی خلاقیت ونوآوری را با تغییر برابر دانسته و برخی با انطباق برابر گرفته اند و برخی هم خلاقیت ونوآوری را امری فراتر از تغییر و انطباق می دانند. در اینجا برخی از تعاریف مهم راموردبررسی قرار می دهیم :

خلاقیت یعنی تلاش برای ایجاد یک تغییر هدفدار در توان اجتماعی یا اقتصادی سازمان ;

خلاقیت به کارگیری توانایی های ذهنی برای ایجاد یک فکر یا مفهوم جدید است ;

خلاقیت یعنی توانایی پرورش یا به وجود آوردن یک انگاره یا اندیشه جدید در بحث مدیریت نظیر به وجود آوردن یک محصول جدید است ;

خلاقیت عبارت است از طی کردن راهی تازه یا پیمودن یک راه طی شده قبلی به طرزی نوین .

الف - تعریف خلاقیت از دیدگاه روانشناسی :

خلاقیت یکی از جنبه های اصلی تفکر یا اندیشیدن است . تفکر عبارت است ازفرایند بازآرایی یا تغییر اطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت .

تفکر بر دونوع است : 1 - تفکر همگرا; 2 - تفکر واگرا

1 - تفکر همگرا عبارت است از فرایند بازآرایی یا دوباره سازی اطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت .

2 - تفکر واگرا عبارت است از فرایند ترکیب و نوآرایی اطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت ، خلاقیت یعنی تفکر واگرا.

براساس این تعریف خلاقیت ارتباط مستقیمی با قوه تخیل یا توانایی تصویرسازی ذهنی دارد این توانایی عبارت است از فرایند تشکیل تصویرهایی از پدیده های ادراک شده در ذهن و استمرار آن پس از غیبت آن پدیده ها.

به طورخیلی ساده خلاقیت یعنی فرایند تولید فکر و اندیشه نو و به عبارتی خلاقیت یعنی اندیشه زایی .

ب - تعریف خلاقیت از دیدگاه اجتماعی

خلاقیت عبارت است از فرایند یافتن راههای جدید برای انجام دادن بهتر کارها;

خلاقیت یعنی توانایی ارائه راه حل جدید برای حل مسائل ;

خلاقیت یعنی ارائه فکرها و طرحهای نوین برای تولیدات و خدمات جدید.

ج - تعریف خلاقیت از دیدگاه سازمانی

خلاقیت یعنی ارائه فکر و طرح نوین برای بهبود و ارتقا کمیت یا کیفیت فعالیتهای سازمان "مثلا افزایش بهره وری ، افزایش تولیدات یا خدمات ، کاهش هزینه ها، تولیدات یاخدمات از روش بهتر، تولیدات یا خدمات جدید و...".

در دایره المعارف علوم اجتماعی از خلاقیت چنین تعاریفی ذکر شده است : "برخی آن را توانایی هستی بخشیدن به پدیده ای جدید تعریف کرده اند وعده ای دیگر آن را نه به عنوان توانایی بلکه به عنوان فرایند روانشناختی با فرایندهایی که ازطریق آنها محصولات جدید و ارزشمند خلق می شوند، تعریف کرده اند.

به طورکلی برای ارائه تعریف دقیقی از خلاقیت باید ابتدا جایگاه نوآوری را مشخص کرد.

نوآوری INNOVATION""

منظور از نوآوری خلاقیت متجلی شده و به مرحله عمل رسیده است ، به عبارت دیگرنوآوری یعنی اندیشه خلاق تحقق یافته ;

نوآوری همانا ارائه محصول ، فرایند وخدمات جدید به بازار است ;

نوآوری به کارگیری توانایی های ذهنی برای ایجاد یک فکر یا مفهوم جدید است .

بنابراین ارتباط بین خلاقیت و نوآوری را می توان به صورتهای زیر ترسیم کرد:

خلاقیت همانند به وجودآوردن یک محصول جدید است اما نوآوری به چگونگی فرایند به عمل آوردن این ایده جدید گفته می شود.

خلاقیت بیشتر یک فعالیت فکر و ذهنی است و نوآوری بیشتر جنبه عملی دارد ودرحقیقت محصول نهایی عمل ، خلاقیت است .

 ویژگیهای افراد خلاق

برخی این تفکر نادرست را دارند که خلاقیت در انحصار دانشمندان یا هنرمندان است . امروزه دانشمندان معتقدند خلاقیت و نوآوری مختص افراد خاصی نیست و تمام افراد می توانند درجهت آن کوشش کنند و بیان می دارند که انسانها در هر سطح سازمانی ودر هر رده شغلی قدرت خلاقیت ، تفکر و اندیشه را دارند. برخی از مکاتب فکری هم معتقدند که خلاقیت قابل آموزش و یادگیری است . روانشناسان سعی داشته اند تامشخصات افرادی که دارای سطح بالایی از خلاقیت هستند مشخص کنند، "استیز"عوامل زیر را برای افراد خلاق بیان داشته است :

1 - سلامت روانی و ادراکی : توانایی ایجاد تعداد زیادی ایده به طور سریع ;

2 - انعطاف پذیری ادراک : توانایی دست کشیدن از یک قاعده و چارچوب ذهنی ;

3 - ابتکار: توانایی در ایجاد و ارائه پیشنهادهای جدید;

4 - ترجیح دادن پیچیدگی نسبت به سادگی : توجه کردن و درنظرگرفتن چالشهای جدیدمسائل پیچیده ;

5 - استقلال رای و داوری : متفاوت بودن از همکاران در ارائه نظرات و اندیشه های نو.

عده ای دیگر ویژگیهای افراد خلاق را به صورت زیر دسته بندی می کنند:

1 - خصوصیات ذهنی

- کنجکاوی

- دادن ایده های زیاد درباره یک مساله

- ارائه ایده های غیرعادی

- توجه جدی به جزئیات

- دقت و حساسیت نسبت به محیط به خصوص به نکاتی که درنظر دیگران عادی به شمارمی روند

- روحیه انتقادی

- علاقه وافر به آزمایش کردن و تجربه

- نگرش مثبت نسبت به نوآفرینی

- نگرش مثبت نسبت به نوآفريني

2 - خصوصيات عاطفي

- آرامش و آسودگي خيال

- شوخ طبعي

- علاقه به سادگي و بي تكلمي در نوع لباس و جنبه هاي گوناگون زندگي

- دلگرمي و اميد به آينده

- توانايي برقراري ارتباط عميق و صميمانه با ديگران

- اعتماد به نفس و احترام به خود

- شهامت

3 - خصوصيات اجتماعي

- پيش قدمي در قبول و رويارويي با مسايل

- مسئوليت پذيري و توانايي سازمان دادن به فعاليت هاي گوناگون

- قدرت جلب حس اعتماد و اطمينان ديگران

فرايند و مراحل خلاقيت

1 - جذب ABSORPTION": اولين مرحله جذب يا فريفته شدن نسبت به يك موضوع است كه اغلب احتياج به اطلاعات جديد دارد.

2 - الهام "INSPIRATION": اين مرحله بسيار سريع اتفاق مي افتد و تعريف يا مشاهده آن بسيار مشكل است . به عبارت ديگر قبل از وقوع ، از آن هيچ آگاهي نداريم . بعضي اوقات مواداوليه آن "مرحله اول " با ايده يا راه حل همراه مي شود.

3 - آزمايش "TESTING": در اين مرحله ايده به وجودآمده آزمايش مي شود تا اينكه معلوم شود مفيد و مولد هست يا خير.

4 - پالايش "REFINEMENT": در اين مرحله ايده به منظور كاربردي كردن و مصرف عملي آن اصلاح مي شود. مراحل سوم و چهارم زمان زيادي احتياج دارد تا جايي كه اديسون مي گويد استعداد يا الهام يك درصد كار است و 99% آن سخت كوشي است .

5 - فروش "GNILLES": مرحله آخر فرايند خلاقيت ، مرحله اي است كه اكثر خلاقيتها راخنثي و ناكام مي كند. اين مرحله ابتدا بايد درون سازمان اتفاق افتد به اين معني كه ابتداافراد صاحب اختيار بايد ايده را بخرند يا قبول كنند و بعد از تعهد به آن ، بايد به مشتريان خارج از سازمان ارائه كرد.

عده اي ديگر مراحل خلاقيت را شامل چهار مرحله مي دانند كه عبارتند از:

1 - دوره آمادگي : در اين دوره ابتدا شخص درمورد موضوع با مساله موردنظرش به جستجوي اطلاعات مي پردازد و سعي مي كند موضوع را به خوبي بشكافد تا ريشه آن رادريابد. همچنين سعي مي كند پيش فرضهاي ذهني درست و غلط درباره موضوع رابشناسد تا نهايتا به ايده هاي مختلفي دست يابد.

2 - دوره خواب "پرورش ": چنانچه فرد بعداز دوره اول به نتيجه نرسد بعداز مدتي دچاردلسردي ، نااميدي ، عصبانيت و احتمالا شك نسبت به توانايي هاي خود مي شود. لذا دراين هنگام است كه كار متوقف مي شود حتي براي ساعتي يا هفته اي و بلكه ماهها وسالها، در اين دوران موضوع به ضمير ناخودآگاه سپرده مي شود، در اين زمان ممكن است فرد هر لحظه به راه حل مساله دست يابد مثلا هنگام خواب ، ورزش يا در مهماني و سايراوقات .

3 - دوره بصيرت "روشني ": بعداز سپردن موضوع به ضمير ناخودآگاه ، شخص بايدحواس خود را با امواج و فركانس هاي ارسالي از آن منبع لايزال و پرقدرت تنظيم ودرواقع چشم به راه و گوش به زنگ باشد تا اشاره هاي رسيده را جذب ، ثبت و درك كند.

4 - دوره آزمايش و ارزش گذاري : راه حلي كه در مرحله سوم به ذهن شخص مي رسددرواقع راه حلي كلي است كه لازم است ابتدا آزمايش و سپس مطابق وضع موردنيازشكل داده شود و نهايتا كاربردهاي مختلف آن مشخص گردد.

فرصتهاي خلاقيت

درحقيقت خلاقيت هايي وجود دارد كه از نبوغي آني سرچشمه گرفته است به هرحال بيشترين خلاقيت ها و خصوصا خلاقيت هاي موفقيت آميز ناشي از يك انتخاب آگاهانه وهدفدار در فرصت هاي خلاقيت است . فرصت هايي كه فقط در برخي شرايط حاصل مي شود. فرصت هاي خلاقيت در چهار گروه فرصت داخلي و سه گروه فرصت هاي خارجي تقسيم بندي شده است :

وقايع غيرمنتظره : مثل شكستها يا موفقيت هاي غيرمنتظره ;

ناسازگاري ها: مثل تحويل دادن محموله ها "خدمات " در نيمه شب كه ناشي از درك ناسازگاري بين زمان درخواست مشتري و زمان كار شركتهاست ;

نيازهاي فرايندي : مثل نياز فرايند توليد به سرعت ، ايمني ، باكيفيت بالاتر;

تغييرات در صنايع و بازارها: مثل پيشرفت تكنولوژي ، گرايش مشتريان ، افزايش ياكاهش رقبا.

سه فرصت خارجي در محيط علمي و اجتماعي سازمان نيز عبارت است از:

تغييرات جمعيتي : مثل تاسيس آسايشگاه سالمندان يا كانون بازنشستگي به دليل كاهش نيروي جوان ;

تغيير نگرش : مثل گرايش به تندرستي با ورزش ;

دانش جديد: مثل صنعت ويديو، ماهواره ، كامپيوتر، فيبر نوري .

نقش اين منابع بسته به طبيعت ريسك دشواري و پيچيدگي آنها متفاوت است وزمينه خلاقيت مي تواند در آن واحد توسط بيش از يك گروه فراهم شود. به هرحال مواردفوق اكثريت بالايي از تمامي فرصتهاي خلاقيت را تشكيل مي دهد.

نقش و اهميت خلاقيت و نوآوري

اين نقش و اهميت را مي توان از سه جنبه كلي ، فردي و سازماني موردبررسي قرارداد:

الف " نقش و اهميت خلاقيت ازجنبه كلي و عمومي

1 - خلاقيت و نوآوري يكي از اساسي ترين و بنيادي ترين ويژگي هاي خاص انسان ومظهر خليفه الهي انسان در كره زمين است ;

2 - مجموعه تمدن انسان محصول خلاقيت ها و نوآوري هاي انسان است ;

3 - ادامه حيات انسان بدون خلاقيت و نوآوري امكان پذير نيست ;

4 - خلاقيت و نوآوري يكي از اصلي ترين اهداف تعليم و تربيت است ;

5 - خلاقيت و نوآوري عامل بهبود مستمر كيفيت زندگي و افزايش رفاه و آسودگي و رفع مشكلات و موانع است ;

6 - خلاقيت و نوآوري موجبات رشد و توسعه اقتصادي ، علمي ، صنعتي را فراهم مي سازد;

7 - همه سازمانها و كارخانه ها و كليه توليدات و محصولات و خدمات حاصل خلاقيت و نوآوري است ;

8 - جوامع پيشرفته تر داراي خلاقيت ها و نوآوريهاي بيشتري هستند.

ب " نقش واهميت خلاقيت ونوآوري ازجنبه فردي

1 - خلاقيت و نوآوري عامل رشد و شكوفايي استعدادها و سوق دهنده به سوي خودشكوفايي ;

2 - خلاقيت و نوآوري عامل موفقيت هاي فردي ، شغلي و اجتماعي .

ج " نقش و اهميت خلاقيت و نوآوري ازجنبه سازماني

1 - خلاقيت و نوآوري عامل پيدايش سازمان ;

2 - خلاقيت و نوآوري عامل توليدات و خدمات ;

3 - خلاقيت و نوآوري عامل افزايش كميت ، تنوع توليدات و خدمات ;

4 - خلاقيت و نوآوري عامل افزايش كيفيت توليدات و خدمات و موفقيت در رقابت ;

5 - خلاقيت و نوآوري عامل كاهش هزينه ها، ضايعات و اتلاف منابع ;

6 - خلاقيت و نوآوري عامل افزايش انگيزش كاري كاركنان سازمان ;

7 - خلاقيت و نوآوري عامل ارتقا سطح بهداشت رواني و رضايت شغلي كاركنان سازمان ;

8 - خلاقيت و نوآوري عامل ارتقا بهره وري سازمان ;

9 - خلاقيت و نوآوري عامل موفقيت مجموعه مديريت و كاركنان سازمان ;

10 - خلاقيت و نوآوري عامل رشد و بالندگي سازمان ;

11 - خلاقيت و نوآوري عامل تحريك و تشويق حس رقابت ;